Świeżo dostarczona tarcica może wyglądać prawidłowo, a mimo to po kilku dniach składowania pokryć się ciemnym lub jasnym nalotem. Czy tarcica może pleśnieć? Tak – jeżeli ma zbyt wysoką wilgotność i pozostaje w warunkach ograniczonej wentylacji. Najczęściej problem nie wynika z samego gatunku drewna, lecz ze sposobu suszenia, transportu albo ułożenia materiału na placu budowy czy w magazynie.

Dla wykonawcy oznacza to ryzyko opóźnień, dodatkowego sortowania i pogorszenia wyglądu elementów widocznych. Dla inwestora – wątpliwość, czy drewno nadal nadaje się do konstrukcji, zabudowy lub prac stolarskich. Właściwa ocena jest istotna, ponieważ powierzchniowy nalot, przebarwienie biologiczne i głębokie porażenie drewna nie są tym samym.

Dlaczego tarcica pleśnieje?

Pleśń rozwija się wtedy, gdy zarodniki grzybów znajdują dogodne warunki: wilgoć, ograniczony przepływ powietrza, dodatnią temperaturę i czas. Zarodniki są powszechne w środowisku, dlatego nie da się całkowicie wyeliminować kontaktu drewna z nimi. Można natomiast skutecznie ograniczyć warunki potrzebne do ich wzrostu.

Największe ryzyko dotyczy tarcicy świeżej, która nie została jeszcze wysuszona do wilgotności właściwej dla planowanego zastosowania. Drewno po przetarciu ma naturalnie wysoką wilgotność. Jeśli pakiet zostanie ciasno ułożony, przykryty nieprzepuszczalną folią albo postawiony bezpośrednio na gruncie, woda nie będzie miała jak odparować. Powstaje mikroklimat sprzyjający pleśni.

Problem może pojawić się również w drewnie suszonym, jeśli po suszeniu materiał zostanie zawilgocony. Wystarczy nieszczelne zadaszenie, opad nawiewany na bok stosu, kondensacja pary pod plandeką lub przechowywanie w wilgotnym, nieogrzewanym pomieszczeniu. Tarcica nie jest materiałem obojętnym na otoczenie – stale wymienia wilgoć z powietrzem.

Pleśń, sinizna i zgnilizna – jak rozpoznać różnicę?

Nie każda zmiana koloru świadczy o takim samym zagrożeniu. W praktyce warto rozróżnić trzy zjawiska.

Pleśń ma zwykle postać nalotu na powierzchni drewna. Może być biała, szara, zielonkawa, czarna lub miejscami puszysta. Często pojawia się na deskach w miejscach styku, gdzie przepływ powietrza był ograniczony. Przy wczesnym wykryciu bywa możliwa do usunięcia mechanicznie, ale zawsze trzeba usunąć przyczynę zawilgocenia.

Sinizna to przebarwienie drewna wywołane przez grzyby barwiące. Najczęściej jest szaroniebieska, grafitowa lub czarna i może wnikać głębiej niż zwykły nalot. Zwykle nie obniża istotnie nośności drewna konstrukcyjnego, ale pogarsza estetykę. Dla elewacji, mebli, blatów czy elementów dekoracyjnych ma więc duże znaczenie. W przypadku materiału widocznego przebarwienie może wykluczyć konkretną partię z danego zastosowania.

Zgnilizna jest zjawiskiem poważniejszym. Grzyby rozkładają wtedy składniki drewna, co może prowadzić do spadku jego wytrzymałości. Materiał staje się miękki, kruchy, włóknisty lub rozpada się przy nacisku. Takiego drewna nie należy przeznaczać na elementy konstrukcyjne bez fachowej oceny. Sama powierzchniowa pleśń nie jest automatycznie zgnilizną, ale jej obecność jest sygnałem, że warunki magazynowania wymagają natychmiastowej korekty.

Czy tarcica z pleśnią nadaje się do użycia?

Odpowiedź zależy od skali problemu, przeznaczenia materiału i stanu technicznego desek. Pojedynczy, powierzchniowy nalot na świeżej tarcicy nie musi oznaczać, że cała partia jest stracona. Jeśli drewno zachowuje twardość, nie ma oznak rozkładu, a zmiana jest ograniczona do powierzchni, można je wysuszyć, oczyścić i ponownie ocenić.

Inaczej należy podchodzić do drewna przeznaczonego na konstrukcję dachu, stropu, ścian szkieletowych czy innych elementów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo. W takich zastosowaniach liczą się nie tylko wymiary i klasa wytrzymałości, ale też rzeczywisty stan materiału. Deski z trwałymi objawami degradacji biologicznej należy odseparować od zdrowej partii. Nie powinno się zakładać, że późniejsze malowanie lub impregnacja naprawią osłabione drewno.

W przypadku programów ogrodowych, desek tarasowych, elementów małej architektury oraz tarcicy na zastosowania gospodarcze istotna jest też odporność na ponowne zawilgocenie. Oczyszczony materiał wymaga prawidłowego zabezpieczenia i konstrukcyjnego odprowadzenia wody. Preparat ochronny nie zastąpi szczeliny wentylacyjnej, spadku powierzchni ani odsunięcia drewna od gruntu.

Jak prawidłowo składować tarcicę?

Dobre składowanie zaczyna się przed dostawą. Miejsce powinno być przygotowane, wyrównane i suche. Pakietów nie wolno układać bezpośrednio na ziemi, betonie z zastoinami wody ani na przypadkowych podkładach o różnej wysokości. Drewno należy oprzeć na stabilnych przekładkach, które unoszą je nad podłożem i umożliwiają cyrkulację powietrza od spodu.

Przekładki między warstwami powinny być ustawione w jednej linii, w równych odstępach. Dzięki temu deski schną bardziej równomiernie, a stos zachowuje stabilność. Chaotycznie rozłożone listwy zwiększają ryzyko odkształceń, a brak odstępów między warstwami zatrzymuje wilgoć.

Pakiet warto osłonić od góry przed opadami, pozostawiając boki otwarte. Szczelne owinięcie całego stosu folią jest częstym błędem. Chroni wprawdzie przed deszczem, ale równocześnie zatrzymuje parę wodną. Lepszym rozwiązaniem jest zadaszenie lub plandeka ułożona tak, aby woda spływała poza materiał, a powietrze mogło przepływać wzdłuż boków stosu.

W pomieszczeniu sytuacja wygląda podobnie. Magazyn musi być suchy i wentylowany. Tarcica nie powinna stać przy mokrych ścianach, w pobliżu świeżych wylewek, nieosłoniętych otworów okiennych ani źródeł okresowej wilgoci. Przy pracach wykończeniowych szczególną ostrożność trzeba zachować po tynkowaniu i wykonywaniu posadzek – wilgoć technologiczna może szybko zostać pochłonięta przez drewno.

Co zrobić, gdy na drewnie pojawi się nalot?

Najpierw należy odizolować porażony pakiet od zdrowej tarcicy i sprawdzić, czy źródłem wilgoci nie jest przeciek, mokre podłoże lub brak przewiewu. Następnie materiał trzeba rozłożyć lub przełożyć na przekładki, aby umożliwić jego spokojne wysychanie. Przy dużych partiach warto kontrolować wilgotność miernikiem, zamiast oceniać drewno wyłącznie wzrokiem i dotykiem.

Po osuszeniu powierzchniowy nalot można usuwać szczotką lub przez lekkie szlifowanie, stosując środki ochrony osobistej. Przy widocznych przebarwieniach, nieprzyjemnym zapachu, miękkości drewna albo rozległym porażeniu rozsądne jest skonsultowanie partii z dostawcą lub specjalistą. To szczególnie ważne przed wbudowaniem drewna w konstrukcję.

Nie należy maskować problemu farbą czy impregnatem nakładanym na wilgotne deski. Zamknięcie wilgoci pod powłoką może pogorszyć sytuację, a efekt wizualny będzie krótkotrwały. Najpierw potrzebne są wysuszenie i ocena materiału, dopiero potem dobór odpowiedniego zabezpieczenia do warunków użytkowania.

Wilgotność należy dopasować do zastosowania

Tarcica przeznaczona do różnych prac nie musi mieć identycznej wilgotności. Inne wymagania będzie miało drewno na konstrukcję zewnętrzną, inne materiał do suchego wnętrza, a jeszcze inne fryza czy elementy stolarskie. Kluczowe jest, aby drewno przed montażem miało wilgotność zbliżoną do warunków, w których będzie pracować.

Zbyt mokra tarcica po zabudowaniu może nie tylko pleśnieć, ale też kurczyć się, paczyć i tworzyć szczeliny. Zbyt szybkie dosuszanie w niekontrolowanych warunkach również nie jest korzystne, ponieważ zwiększa ryzyko pęknięć. Dlatego przy zakupie warto jasno określić przeznaczenie materiału, oczekiwany stopień obróbki oraz warunki składowania po dostawie.

W A&M Forest Group jakość drewna traktujemy jako ciąg działań: od selekcji surowca z regionu Gór Świętokrzyskich, przez obróbkę, aż po przygotowanie materiału do transportu. Równie ważne jest jednak to, co dzieje się z tarcicą po rozładunku. Dobrze przygotowane miejsce składowania pozwala zachować parametry materiału i uniknąć kosztów, których można było łatwo uniknąć.

Jeżeli masz wątpliwość co do stanu tarcicy, nie odkładaj oceny na moment montażu. Sprawdź wilgotność, przewiew i stan powierzchni od razu po dostawie – wtedy najłatwiej ochronić drewno oraz harmonogram całej inwestycji.